Reka tuvuge ukuri tudapfukirana: niba abayobozi bakuru b’igihugu bashobora guhagurutswa bagategekwa nk’abana bari mu kigo cy’igororamuco, ikibazo si bo gusa—ni sisitemu yose.
Iyo Minisitiri w’Intebe n’abandi bayobozi bahagaze iminota myinshi, babwirwa amagambo arimo kubacyaha no kubatesha agaciro, ntituba turi kureba “discipline”—tuba turi kureba ubutegetsi bushingiye ku gutinya.
Ese koko igihugu cyubakwa n’ubwoba?
Abantu bafite impamyabumenyi zo hejuru, bafite inshingano zo kuyobora igihugu, bagomba gufatwa nk’abantu bafite ubwenge n’agaciro. Iyo bahinduwe nk’abakozi badafite ijambo, icyo gihe ikibazo kiba kirenze umuntu umwe—kiba ari umuco w’imiyoborere ushingiye ku kuganza aho kuba ku kuyobora.
Ikibabaje kurushaho ni iki: aba bayobozi bemera ibi byose, bakabaho, bakicecekera. Nyuma bakajya ku mbuga nkoranyambaga bakarata “imiyoborere myiza”.
Ni hehe iyo miyoborere iba iri, niba abayobozi ubwabo badafite ijambo?
Iyo abayobozi batinya kuvuga, abaturage baba bafite amahirwe angahe yo kuvuga?
Tuvuge ibintu uko biri: igihugu cyubakiye ku muntu umwe, aho inzego zose zimukorera aho gukorera abaturage, kiba kiri mu nzira mbi—nubwo cyaba gifite imihanda myiza cyangwa inyubako nziza.
Iterambere ridafite ubwisanzure n’icyubahiro ni nk’inzu yubatswe ku musenyi.
Hari igihe tugomba guhitamo:
- Kuba igihugu kiyobowe n’amategeko n’icyubahiro
- Cyangwa kuba igihugu kiyobowe n’ubwoba n’itegeko ry’umuntu umwe
Kandi ikibazo gikomeye si uko ibi bibaho—ni uko abantu benshi babibona bagaceceka.
Guceceka ntabwo ari ukwemera gusa—ni ugushyigikira.